Over VNG Risicobeheer
In gesprek met gemeenten
Resilience, ook iets voor uw gemeente?

Geld besparen met een beter participatiemodel, kan dat?

Kan een beter participatiemodel het inpassen van complexe projecten bij de energietransitie vergemakkelijken? Kun je met deze denkrichting het risico voor gemeenten verkleinen?

Dat idee verkennen de deelnemers van de VNG Jaarcongres middagsessie ‘Betrek uw burgers en bespaar geld’, een initiatief van VNG Risicobeheer. De komende jaren spelen gemeenten een sleutelrol in de energietransitie. Een onderwerp met grote impact op de fysieke leefomgeving en op het dagelijks leven van burgers. Participatie en communicatie zijn essentieel om draagvlak te creëren en wantrouwen weg te nemen. Een belangrijk besef in het licht van de enorme kosten (en risico’s) die slepende gerechtelijke procedures met zich brengen.

Eelco de Groot, lector risicomanagement aan de TU Delft, stelt dat in de huidige praktijk van participatie uitgaat onevenredig veel aandacht uitgaat naar een beperkt aantal stakeholders, ‘zoals mondige gepensioneerde heren en Milieudefensie.’ Het is beter te focussen op omwonenden en direct betrokken partijen (stakeholders). Omdat je niet met iedereen tegelijk aan tafel kunt zitten, is het idee te werken met representatieve focusgroepen. Die groepen krijgen toegang tot alle informatie, alle experts en alle conflicterende opvattingen. Samen met de overheid onderzoekt die focusgroep de positieve en de negatieve effecten van het plan, de risico’s en de alternatieven. De kern van de methode is dat het eindrapport van de focusgroep is gebaseerd op feiten, en niet op emoties, framing en politieke onderhandelingen. Uiteindelijk beslist het bevoegd gezag (bijvoorbeeld de gemeente) mede op basis van het rapport van de stakeholders.

Geothermie

De gemeente Zaanstad past deze methode, die wereldwijd is beproefd, nu voor het eerst toe bij een infrastructureel project. De congresgangers proberen het uit in een game met een levensechte, maar fictieve casus. Een gemeente wil aan de slag met geothermie als onderdeel van de transitievisie warmte. Een mijnbouwbedrijf heeft de aanbesteding gewonnen om een geothermie-put te boren en een warmtenet voor duizend woningen aan te leggen. Maar wat zijn de risico’s? Wethouders en burgemeesters nemen plaats in focusgroepen (als burgers of betrokkene), of ze krijgen een rol als expert (projectontwikkelaar, TU Delft, ceo mijnbouwbedrijf etc.). Er worden voorzitters en rapporteurs aangewezen. Het kost de bestuurders en raadsleden geen enkele moeite zich in hun rol in te leven. Hun is gevraagd het risico in te schatten op aardbevingen en op vervuiling van het grondwater.

[Streamer]
‘Met zo’n casus zou ik nooit naar de gemeenteraad gaan, dat is vragen om moeilijkheden’

In tijd van ja en nee liggen er honderd-en-nog meer kritische vragen op tafel. De (quasi)-deskundigen treden aan om te vertellen wat zij ervan weten. Maar, veel is nog niet bekend. Het herhalen van het wel bekende, leidt tot allengs meer wantrouwen en cynisme in de focusgroepen. ‘Met zo’n casus zou ik nooit naar de gemeenteraad gaan; feitelijk onderzoekt ontbreekt en de informatie die nu op tafel ligt is te onzeker. Daar gaan we de kostbare tijd van de raad niet aan verspillen,’ zegt voorzitter Michiel Bunnik van focusgroep 1. Daarmee ligt meteen één van de lessen van deze middag op tafel: zorgvuldigheid is cruciaal, feiten zijn heilig. Het idee van de methode is dat de leden van de focusgroepen in de eerste plaats deelnemen vanuit hun eigen belang, maar dat ze door het wegen van alle feiten tot een oordeel komen. Zover komt het vanmiddag niet. Twee dingen heeft iedereen evenwel na afloop scherp voor ogen. Ten eerste: Participatie, communicatie en omgevingsmanagement zijn bij de energietransitie essentieel. Twee: de energietransitie is een ongekend uitvoeringsvraagstuk waar enorme ruimtelijke ingrepen bij horen. Wie nog niet begonnen is, moet dringend aan de slag.

Wat vinden de deelnemers?

Elbert Roest (burgemeester Bloemendaal)
‘Deskundigheid oprapen en nadenken over de risico’s’

‘We weten dat we in onze energieregio Zuid-Kennemerland duurzame energie ruimtelijk moeten inpassen. Ik wil de mogelijkheden in beeld hebben en me oriënteren op het bestuurlijk proces. Ik kom uit een sterk gejuridiseerde omgeving; burgers grijpen snel naar juridische middelen (‘not in my backyard’). Bij de energietransitie verwacht ik flinke weerstand. Het is goed om vast na te denken over de risico’s: welke beelden kan ik verwachten. Daarnaast is het nuttig om inhoudelijke kennis op te doen. Geothermie lijkt zo ideaal, maar wat gebeurt er in de ondergrond? Worden aardlagen geperforeerd? Kunnen er chemicaliën in de ondergrond terecht komen? Wordt het drinkwater besmet? Handig om vast zoveel mogelijk deskundigheid op te rapen. Ook over de risico’s en de kans op schade. Een ontzettend belangrijk aspect in het bestuur, en om dit grote vraagstuk tot een goed eind te brengen.’

Jeroen Ooijevaar, wethouder Schiedam
‘Participatie is het lastigste stuk van mijn portefeuille’

‘Zo gelijkwaardig mogelijk met elkaar aan tafel zitten. Dat is de gedachte van dit model van participatie. Het is een goede gedachte, al is dat altijd het uitgangspunt. In dit spel, gaat het een beetje rommelig. In het echte leven is dat ook zo. Ik vind participatie het lastigste stuk van mijn hele portefeuille. Hoe transparanter, hoe beter je kunt omgaan met emoties en de weerstand. Maar het blijft een uitdaging, daar iedereen optimaal bij te betrekken en verwachtingen goed af te stemmen. Het focusgroepenmodel passen we op een iets andere manier toe bij het verdelen van subsidies in Schiedam. Dat werkt in de praktijk heel goed. In dit spel heb ik de rol van projectontwikkelaar. Ik geniet er enorm van om een keer de andere kant van de tafel te acteren.’

 

 

Beheer uw risico's, blijf op de hoogte!
Laat u informeren over de laatste ontwikkelingen. Wij sturen u relevante artikelen door, Wij sturen u relevante artikelen door, onderzoeken en ervaringen van andere gemeenten.
Door u hiervoor in te schrijven geeft u VNG Risicobeheer toestemming om u per e-mail op de hoogte te houden.