Over VNG Risicobeheer
In gesprek met gemeenten
Risico's: een introductie

Niet betrekken burgers kost gemeenten veel geld

Bij projecten worden verschillende risico’s in kaart gebracht, zoals technische-, veiligheids- en economische risico’s. Echter, aan de sociale risico’s wordt vaak onvoldoende aandacht geschonken. “In Nederland worden veel projecten uit- of zelfs afgesteld - omdat we burgers te laat betrekken.

Vaak is er dan al veel geld uitgegeven, het vertrouwen in de overheid gedaald en zijn reputaties van bestuurders beschadigd. “Volgens Bouwend Nederland verliezen we hieraan 20 miljard per jaar. Welk deel gemeenten van deze rekening betalen, is een beetje koffiedik kijken. Maar mijn verwachting is dat het in de honderden miljoenen loopt”, signaleert Eelco de Groot, Senior Lector Risicomanagement aan de TU Delft.

Trafostation Rijsenhout

Volgens Goldman Sachs zijn sociale risico’s voor 70 à 80% van de vertraagde projecten de belangrijke oorzaak. Recent wilden TenneT en Alliander een trafostation vlakbij een voetbalclub in Rijsenhout neerzetten. Ze schatten in dat de weerstand vanuit de omgeving laag zou zijn. Deze inschatting bleek onjuist: in het dorp ontstond een enorme opstand vanwege onder andere mogelijke gezondheidsrisico’s. Het project heeft al meer dan twee jaar vertraging opgelopen, met grote financiële gevolgen.

“Dit probleem had veel eerder in het proces gesignaleerd kunnen worden”, zegt De Groot. “Het verwerven en behouden van publieke acceptatie voor projecten is belangrijk. Zeker in ons dichtbevolkte, hoogopgeleide en mondige Nederland. Door alle digitale media zijn protesten zo georganiseerd waardoor projecten geconfronteerd kunnen worden met een plotseling kantelende (lokale) publieke opinie.”

In Suriname is burgerparticipatie beter geregeld

In Nederland kennen we de omgevingswet die de overheid verplicht om burgers te betrekken in de besluitvorming. Echter, over hoe die burgerparticipatie vorm moet krijgen, zwijgt de wet. De wet gaat uit van de goede intenties van de overheid maar stelt geen eisen aan het participatieproces. Gemeenten, provincies en ministeries; allemaal denken ze er verschillend over met alle gevolgen van dien. “Waarom leren we niet van het buitenland waar veel landen al jaren werken met een breed gedragen standaard voor dit soort processen?”, vraagt De Groot zich retorisch af?

In veel landen is het Social Impact Assesment (SIA) gemeengoed: een gestructureerde risicomanagementmethode die helpt om risico’s op de leefomgeving in kaart te brengen en te beheersen. Aan deze internationaal beproefde methode ligt ruim 40 jaar ervaring ten grondslag en is wereldwijd al toegepast op duizenden complexe projecten (energie en infrastructuur) met biljarden aan investeringen.

De SIA-norm is gezamenlijk vastgesteld door overheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven. “Dat voorkomt ellenlange discussies over woorden, methoden en technieken”, zegt De Groot. In landen als Noord-Amerika , Finland en Australië, is deze methode al heel lang verplicht. Ook in Suriname is de SIA verschillende keren succesvol toegepast en besloten om deze te reguleren. De SIA is wereldwijd verreweg de meest gebruikte methode. Hoogste tijd om ook in Nederland deze international best practice te gaan gebruiken”, bepleit De Groot.

Nederlandse versie Social Impact Assessment

De SIA en ondersteunende richtlijnen/tools zijn gratis beschikbaar in acht wereldtalen. Op verzoek van onder andere enkele overheidsinstellingen is ook een Nederlandse toepassingassing gemaakt. Dit beschrijft de concrete stappen en acties om SIA gedegen te kunnen uitvoeren.

In de kern komt de SIA-methode neer op de volgende stappen:

  1. Bepalen van de omvang, context, risico's en effecten van het project;
  2. Identificeren van stakeholders, verzamelen van sociale basisgegevens en het ontwikkelen van een stakeholderparticipatieplan dat effectieve participatie garandeert;
  3. Verzamelen van opvattingen van stakeholders over de sociale risico's en effecten van het project;
  4. Verzamelen van opvattingen van stakeholders over de voorgestelde mitigerende maatregelen per risico en effect;
  5. Eventuele bijstelling project, monitoring en rapportage.

Betrekken omgeving geen rocket science

“Het verkrijgen van instemming van betrokken partijen is geen rocket science”, volgens De Groot. “In de kern komt het neer op tijdig betrekken van belanghebbenden en met hen goede en redelijke afspraken maken.” 

“In Nederland focussen we ons vaak op de tegenstanders, degenen met weerstand. Omdat dit sneller is. Maar dat is geen burgerparticipatie. De SIA-methode zorgt voor een goede afspiegeling van de hele gemeenschap en niet alleen voor degenen bij wie er weerstand is. Door de hele gemeenschap te betrekken zorg je juist voor een werkelijk beeld van opvattingen, in plaats van alleen de kritische. Betrek dus vooral ook de mensen die je normaal niet hoort. Transparantie en toegankelijk woordgebruik zijn een eis. Je investeringen verdien je dubbel en dwars terug op bespaarde project-, transactie- en reputatiekosten”, zegt De Groot.

Aan de slag met SIA

De SIA wordt vaak gebruikt in combinatie met een milieu effect rapportage (MER), maar kan ook worden gebruikt voor kleinere projecten.De TU Delft verzorgt een cursus Sociaal Risicomanagement waar deze methode in detail wordt gedoceerd. Hierin worden de laatste inzichten op het gebied van het identificeren van stakeholders, het afspiegelen van focusgroepen binnen risicocontouren en het omgaan met weerstand tegen verandering meegenomen.

Voor Gemeenten die te maken hebben met een ‘MER-project’ kan de SIA een kosteneffectieve en doelmatige methode zijn. De huidige methoden zijn vaak met wat ondersteuning goed om te vormen naar een SIA. Voor meer informatie: E.O.deGroot@tudelft.nl

 

 

 

 

 

 

 

Beheer uw risico's, blijf op de hoogte!
Laat u informeren over de laatste ontwikkelingen. Wij sturen u relevante artikelen door, Wij sturen u relevante artikelen door, onderzoeken en ervaringen van andere gemeenten.
Door u hiervoor in te schrijven geeft u VNG Risicobeheer toestemming om u per e-mail op de hoogte te houden.